अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग युद्ध अन्त्य गर्ने एक प्रारम्भिक सम्झौतामा हस्ताक्षर भइसकेको खुलासा गरेका छन्। फ्रान्समा जारी जी-७ शिखर सम्मेलनका क्रममा फ्रान्सेली राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोनसँगको द्विपक्षीय भेटघाटका अवसरमा ट्रम्पले यस ऐतिहासिक सम्झौताको सबै काम पूरा भइसकेको जानकारी दिँदै यसको विस्तृत विवरण निकै चाँडै सार्वजनिक गरिने बताएका हुन्।

सम्झौताको पूर्ण पाठ आगामी शुक्रबार जेनेभामा आयोजना हुने औपचारिक समारोहपछि सार्वजनिक गर्ने राष्ट्रपतिको तयारी छ।

अमेरिकी उच्च अधिकारीहरूका अनुसार आगामी शुक्रबार स्विट्जरल्यान्डको जेनेभामा यस सम्झौतामा औपचारिक रूपमा हस्ताक्षर हुनेछ र सोही दिनदेखि नै रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ जलमार्ग व्यापारिक जहाजहरूका लागि पुनः खुला गरिनेछ।

यो प्रारम्भिक सम्झौतामा राष्ट्रपति ट्रम्प, अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्स र इरानको संसद्का सभामुख मोहम्मद बगेर गालिबाफले इलेक्ट्रोनिक माध्यमबाट हस्ताक्षर गरिसकेका छन्।

यस सम्झौतामार्फत दुई देशबिचको युद्धविरामलाई थप ६० दिनका लागि बढाइएको छ, जसका क्रममा दुवै पक्षबिच अन्तिम र स्थायी सम्झौताका लागि विस्तृत वार्ताहरू हुनेछन्। यसै साता इरानको आणविक कार्यक्रमसम्बन्धी प्राविधिक वार्ता पनि सुरु हुने अधिकारीहरूले जनाएका छन्।

अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले सिएनएनसँग कुरा गर्दै अमेरिका र इरानबिच भएको यो समझदारीपत्र करिब डेढ पानाको एउटा सामान्य ढाँचा मात्र भएको स्पष्ट पारेका छन्। उनका अनुसार यस दस्ताबेजको पहिलो अनुच्छेदमा इरानले क्षेत्रीय शान्ति र स्थिरताका लागि प्रतिबद्धता जनाउने उल्लेख छ, जसमा आतंकवादी संगठनहरूलाई आर्थिक सहयोग रोक्ने विषय समेत सामेल छ।

सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा, इरानले आणविक हतियार निर्माण नगर्ने विषयमा प्रमाणित गर्न सकिने प्रतिबद्धता जनाउनुपर्नेछ। इरानमाथि लगाइएका अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्धहरू फुकुवा गर्ने वा रोक्का गरिएका अर्बौँ डलर बराबरको तेल राजस्व फुकुवा गर्ने कुरा इरानले सम्झौताअनुसारका आफ्ना प्रतिबद्धताहरू कत्तिको पूरा गर्छ भन्ने कुरामा निर्भर रहने भान्सले स्पष्ट पारेका छन्।

यस ऐतिहासिक सम्झौताका लागि मध्यस्थता गरिरहेको पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शेहबाज सरिफले लेबनानसहितका सबै मोर्चाहरूमा सैन्य कारबाही तत्काल र स्थायी रूपमा बन्द गर्ने विषय सम्झौतामा समावेश भएको बताएका छन्।

इरानका उपपरराष्ट्रमन्त्री काजेम गरबाबादीले पनि इरानी सरकारी टेलिभिजनमार्फत सैन्य कारबाही अन्त्य भएको पुष्टि गर्दै तेहरानमा कतारी मध्यस्थकर्ताहरूसँग करिब १४ देखि १५ घण्टा लामो वार्तापछि यो प्रारम्भिक सहमति जुटेको जानकारी दिए।

यद्यपि, इरानको विदेश मन्त्रालयले अमेरिकासँग अझै पनि गहिरो अविश्वास कायम रहेको उल्लेख गर्दै यो सम्झौता तनाव कम गर्ने दिशामा एउटा प्रारम्भिक कदम मात्र भएको स्पष्ट पारेको छ।

सम्झौतामा लेबनानको क्षेत्र समेटिए पनि लेबनानी भूभागबाट इजरायली सेना तत्काल फिर्ता हुने कुरालाई यसको सर्त बनाइएको छैन। इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले आवश्यक भएसम्म इजरायली सेना लेबनान, सिरिया र गाजाको सुरक्षा क्षेत्रमा रहिरहने र आक्रमणहरूविरुद्ध आफ्नो आत्मरक्षाको स्वतन्त्रता कायम राख्ने बताएका छन्।

उनले सम्झौता होस् वा नहोस्, इरानलाई कुनै पनि हालतमा आणविक हतियार बनाउन नदिने इजरायलको अडान दोहोर्‍याएका छन्।

यसैबिच, शान्ति सम्झौताको घोषणा भए लगतै लेबनानको दक्षिणी क्षेत्रमा इजरायली हवाई आक्रमणमा एक कार ध्वस्त भएको र जवाफमा हिजबुल्लाहले इजरायली सेनाविरुद्ध मिसाइल र ड्रोन प्रहार गरेको रिपोर्टहरू सार्वजनिक भएका छन्, जसले युद्धविराम पूर्ण रूपमा लागू हुन अझै चुनौती रहेको देखाउँछ।

यस कूटनीतिक सफलताको विश्वका प्रमुख राष्ट्रहरूले स्वागत गरेका छन्। बेलायत, फ्रान्स, जर्मनी र इटालीका नेताहरूले एक संयुक्त विज्ञप्ति जारी गर्दै इरानले कहिल्यै पनि आणविक हतियार प्राप्त गर्न नहुने र इरानको आणविक कार्यक्रममा आउने सकारात्मक तथा प्रमाणित परिवर्तनका आधारमा मात्र प्रतिबन्धहरू हटाउन आफूहरू तयार रहेको बताएका छन्।

बेलायती प्रधानमन्त्री सर केइर स्टारमरले यो घोषणालाई युद्ध अन्त्य गर्न, क्षेत्रीय स्थिरता कायम गर्न र हर्मुज जलमार्ग पुनः खोल्नका लागि अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण कदमको रूपमा व्याख्या गरेका छन्। लेबनानका राष्ट्रपति जोसेफ आउनले पनि यस सम्झौताको स्वागत गर्दै हिंसाको चक्रलाई सदाका लागि अन्त्य गर्ने व्यावहारिक कदमको रूपमा यसलाई हेरेका छन्।- (बीबीसीबाट)